Waarom je steeds opnieuw gestrest raakt

En hoe je het patroon doorbreekt

Een CEO die niet kan stoppen met plannen. Een HRM-directrice die niemand vertrouwt. Een therapeut die zich te veel aanpast. Een onderzoeker die alles wil controleren. Een ondernemer die paniekaanvallen heeft.

Ik coach mensen met veel verschillende klachten, maar als ik eerlijk ben hebben ze allemaal een raakvlak gemeen: te veel in het hoofd. Vanuit denken zijn, vanuit denken doen, en de subtielste van alle drie: vanuit denken voelen.

De stress zit nooit alleen in de situatie. De stress zit verweven met copingmechanismen die ooit, ergens in het verleden, zijn ontstaan om jou te beschermen, en die op een gegeven moment zijn gaan saboteren.

Stress verminderen begint niet met minder stress

Hier is wat de meeste artikelen over stress je niet vertellen: je kunt stress niet oplossen door stress te managen. Niet met ademhalingsoefeningen alleen, niet met een betere planning en ook niet met een weekendje weg.

Want de stress komt vaak niet uit de situatie. De stress komt uit hoe jij je verhoudt tot de situatie, en dat verschil verandert alles, hoe klein het ook klinkt.

Ik word onzeker, en mijn coping denkt: mijn bestaansrecht wordt ontnomen. Dat is geen overdrijving, dat is hoe het voelt. En dat gevoel is echt. Maar het is niet de werkelijkheid. Het is een oud verhaal dat gerund wordt door een automatische piloot, en die piloot heet in de yogafilosofie: asmita.

Asmita: wanneer je jezelf verwisselt met je ervaring

Asmita is een Sanskrietterm uit de yogafilosofie en een van de vijf kleshas, de oorzaken van lijden volgens Patanjali. Het is misschien wel de meest fundamentele van de vijf.

Asmita betekent letterlijk de verwarring tussen het bewustzijn en de inhoud van het bewustzijn. Simpeler gezegd: jij bent degene die via je lijf dit moment ervaart, maar je bent niet de ervaring zelf.

Jij bent niet de stress. Jij bent niet de schaamte. Jij bent niet het scenario dat je ‘s nachts bedenkt. Jij bent degene die dat allemaal waarneemt.

Maar op het moment dat je echt gestrest bent voelt dat onderscheid als een academisch grapje, want je bent er middenin. Je bent de stress geworden en je identificeert je volledig met wat er in je hoofd en lijf gebeurt. En dat is precies hoe asmita werkt.

Het is niet jouw schuld, het is gewoon logisch

Hier wil ik even bij stilstaan, want het is makkelijk om dit te lezen en te denken: ik doe het dus fout. Dat is niet wat ik bedoel.

Identificatie is menselijk. Het is hoe wij zijn opgevoed en hoe de maatschappij werkt. Je wordt beoordeeld op wat je doet, wat je presteert en hoe je reageert. Dus je leert jezelf te definieren via die dingen.

Als er dan iets misgaat, als je tekortschiet, als iemand teleurgesteld is of als je een fout maakt, dan voelt dat als een aanval op wie je bent. Dat is asmita, en het is niet verkeerd, het is begrijpelijk. Maar het geeft wel standaard stress, altijd, omdat je bestaansrecht dan afhangt van wat er buiten jou gebeurt.

Vanuit denken zijn, de stille saboteur

Ik zie het in mijn praktijk elke week: mensen die gewoonweg zijn, voelen en ervaren raar vinden, ongemakkelijk zelfs, omdat ze het simpelweg niet gewend zijn. Want je bent gewend dit uit de weg te gaan. Je bent nooit hier. Je bent in je hoofd, bij wat er gisteren gebeurde, bij wat er morgen mis kan gaan, bij wat de ander van je denkt.

En dat geeft sowieso standaard stress, niet omdat er iets mis is, maar omdat je constant ergens anders bent dan waar je bent.

Of de stress zich nu toont als een overweldigende emotie die je doet reageren op een manier die je later betreurt, of je ligt wakker omdat je je schaamt over iets wat je die dag hebt gedaan, of je piekert over iets wat zou kunnen gebeuren: het bewijst allemaal hetzelfde. Je bent vanuit het hoofd aan het leven, en het hoofd heeft meningen over alles, over jou, over de situatie, over wat het allemaal betekent, en het houdt maar niet op.

Blogpost ASMITA QUOTE VOOR Stress verminderen

De observer en wat je observeert

Er is een onderscheid dat in mijn eigen leven en in mijn werk met coachees meer heeft veranderd dan welke techniek dan ook: het leren onderscheiden van de observer en wat je observeert.

Jij bent de observer. De stress, de gedachte, de emotie, de schaamte, dat is wat je observeert.

Op het moment dat je dat onderscheid maakt, zelfs even, zelfs voor een seconde, verschuift er iets. Niet de situatie en ook niet de stress, maar jouw relatie ermee. Die stemmen die je van van alles proberen te overtuigen zakken naar de achtergrond en hun invloed neemt af, niet omdat ze weg zijn, maar omdat jij niet meer volledig met ze bent samengesmolten.

En dan gebeurt er iets bijzonders: je voelt je meer jezelf. Completer, sterker, mooier, terwijl je volgens de maatschappij nog steeds dezelfde imperfecties hebt die je juist uniek maken.

Een paar momenten per dag, meer is het niet

Dit is geen grote transformatie die je moet ondergaan. Dit is een oefening, een continue journey.

Wat voor mij cruciaal is gebleken is een paar momenten per dag oefenen om dit te herkennen en gewoonweg te zijn. Of de ervaring nu prettig is of niet maakt dan geen fluit uit, want de ervaring is waar het om draait, niet het oordeel erover.

Niet een keer diep ademhalen en dan klaar, niet een weekendretreat en dan opgelost, maar keer op keer, dag na dag, die kleine stap zetten: ik ben in mijn hoofd beland, laat me even landen. Meer hier durven zijn. En je voelt je completer, ook als het leven nog steeds het leven blijft.

Een oefening om mee te beginnen

De volgende keer dat je stress ervaart, groot of klein, doe dan dit: stop. Niet om de stress weg te maken, maar om te observeren.

Zeg tegen jezelf, hardop of in stilte: “Ik merk dat ik stress voel.”

Niet: ik ben gestrest. Maar: ik merk dat ik stress voel. Dat kleine woordje “merk” is het onderscheid tussen de observer en de ervaring, en dat is asmita herkennen in actie. Het duurt drie seconden.

Je lijf weet de rest al.

Wil je hier verder mee?

De patronen die stress voeden zijn niet in een blog opgelost, en dat is ook niet de bedoeling. Maar ze worden wel zichtbaar, en zichtbaarheid is het begin van alles.

Op PRESENT vind je korte oefeningen die je helpen om dit onderscheid te oefenen op de momenten dat het er echt toe doet. Geen grote programmas, geen moeten, gewoon kleine momenten van bewustzijn gebouwd in je dag.

→ Probeer PRESENT 7 dagen gratis