Aanwezig zijn: wat het echt betekent

En waarom het niks met meditatie te maken hoeft te hebben, maar soms wel

Twee maanden. Een ashram in India. Elke dag yoga, meditatie, stilte, en aan het einde van die periode wist ik iets wat ik daarvoor alleen maar had begrepen. Dat is een verschil zo groot als dag en nacht.

Ik vertel het niet om indruk te maken, maar omdat dit het beste voorbeeld is dat ik ken van wat aanwezig zijn eigenlijk is. Ik was nog nooit zo dicht bij mezelf geweest, niet omdat India magisch is of omdat een ashram verplicht is, maar omdat ik twee maanden lang ophield met rennen, met plannen, met de volgende gedachte al klaar hebben voor de vorige uitgesproken was. En in die stilte, die aanvankelijk ongemakkelijk voelde, was er ineens gewoon ik. Zo helder en rustig en present, dat ik wist: dit moment neemt niemand meer van me af.

Aanwezig zijn is geen toestand, het is een terugkeer

Sindsdien herken ik het meteen als ik er niet ben, dat gevoel van half aanwezig zijn, praten terwijl mijn hoofd al drie stappen verder is, luisteren terwijl ik eigenlijk mijn eigen antwoord aan het formuleren ben, kijken zonder echt te zien. En dan denk ik aan dat moment in India, niet als nostalgie, maar als anker, als bewijs dat het er is. Het trekt me terug uit mijn hoofd en zet me weer neer waar ik ben.

Jij hoeft niet naar India, echt niet, al prijs ik het graag aan. Maar wat ik wel wil zeggen: die tools die het ego maar zweverig vindt, yoga, meditatie, gewoon even in stilte zitten, ze werken. Niet als trucje en niet als prestatie, maar als terugkeerroute naar jezelf.

Wat aanwezig zijn niet is

Aanwezig zijn is niet leeg zijn, het is niet je gedachten uitzetten of ontspannen of zen of kalm. Het is dit: je bent hier, volledig, met alles wat er is. Met die vervelende vergadering, met die ene gedachte die maar terugkomt, met de vermoeidheid in je schouders en het geluid van buiten en het feit dat je nog niet weet wat je vanavond eet. Aanwezig zijn betekent dat je dat allemaal opmerkt, zonder er meteen iets van te vinden of iets mee te doen. Je bent de waarnemer, niet de gedachte.

In de yogafilosofie heet dit nirodha, een woord dat letterlijk ‘tot stilstand komen’ betekent. Niet de gedachten wegdrukken, maar ze zien voor wat ze zijn, gedachten, en er niet in verdwijnen. Je geest kalmeert, niet omdat er niks meer is, maar omdat jij niet meer meegesleurd wordt. Je hoofd is de radio, en nirodha is de knop waarmee je het volume niet uitzet, maar wel stopt met meezingen.

Vrouw luistert actief naar ander persoon in rustige ruimte, focus op aandacht en aanwezigheid

Actief luisteren: de presence practice die je nu al kunt doen

Er is één moment waarop bijna iedereen niet aanwezig is, en dat is precies het moment waarop iemand anders praat. Je bent in gesprek, iemand vertelt iets, en terwijl ze nog praten ben jij al bezig met wat jij straks gaat zeggen, of wat jij ervan vindt, of hoe dit bij jou ook zo werkt. Dat is geen slecht luisteren, dat is gewoon een druk hoofd.

Echt luisteren, actief luisteren zoals dat heet, is een presence practice. Het vraagt openheid, nieuwsgierigheid, compassie en respect, niet voor de vorm maar vanuit echte interesse in wat de ander bedoelt. Probeer het vandaag één keer in een gesprek: leg je eigen verhaal neer, stel geen vraag om iets te zeggen maar stel een vraag omdat je het echt wilt weten, en merk op wat er in je hoofd gebeurt terwijl je dat doet. Dat is aanwezig zijn.

Twee oefeningen om het te voelen, niet te begrijpen

Aanwezig zijn leer je niet door erover te lezen, je leert het door het te doen, dan te vergeten, dan opnieuw te doen. Geen prestatie, gewoon oefenen. Kies er één van de twee hieronder en begin klein.

De Anker-oefening

Zoek iets in je directe omgeving op dit moment, iets dat je kunt zien, voelen of horen. Niet iets moois of speciaals, gewoon iets wat er is: de tafel onder je handen, het geluid van buiten, de temperatuur van de lucht in je neus. Blijf daar tien seconden, zonder oordeel en zonder er een verhaal bij te maken, alleen maar: dit is er. Je geest zal wegglippen en dat is geen mislukking, dat is hoe het werkt. Kom terug naar het anker, steeds opnieuw, want die beweging, keer op keer, is de oefening zelf.

De Pauze-oefening

Op een willekeurig moment in je dag, midden in een gesprek, in de supermarkt, achter je bureau, stop je even voor één ademhaling lang en stel je jezelf de vraag: ben ik hier, of ben ik ergens anders? Niet om jezelf te beoordelen, alleen om te zien. Want het moment waarop je merkt dat je er niet was, ben je er al.

Wil je hier verder mee?

Op het PRESENT platform heb ik begeleide audio-oefeningen gemaakt die je hierin ondersteunen, stap voor stap, in je eigen tempo, zonder druk. Aanwezig zijn als iets dat je kunt oefenen, niet als iets dat je moet bereiken.

→ Probeer PRESENT 7 dagen gratis